Aan het Damplein staat het oudste stenen huis van Edam. Het Steenen Coopmanshuys werd rond 1550 gebouwd en was het allereerste stenen koopmanshuis van de stad - in een tijd waarin vrijwel alles nog van hout was. Vandaag herbergt het laatgotische pand het Edams Museum, compleet met een wereldberoemde drijvende kelder. Dit is het verhaal van dit bijzondere gebouw.
Het oudste stenen huis van Edam
Het Steenen Coopmanshuys staat prominent aan het Damplein, vlak bij de Damsluis in het hart van Edam. Het werd gebouwd rond 1550, in laatgotische stijl, en geldt als het oudste stenen huis van de stad. In die periode bouwden de meeste Edammers nog in hout; een huis volledig van baksteen optrekken was duur en zeldzaam. Het was daarmee niet alleen een woning, maar ook een statussymbool: een 'rijk' huis dat liet zien hoe welvarend de eigenaar was.
Het eerste stenen koopmanshuis
Edam was in de zestiende eeuw een bloeiende handelsstad. In het Steenen Coopmanshuys woonden eeuwenlang welgestelde handelaren, die onder meer handelden in wijn, bier, groente en laken. Zeldzaam zijn de natuurstenen kozijnen in de voorgevel, een kostbaar detail dat de rijkdom van de bewoners onderstreepte. In een kraagsteen onder een van de pinakels is zelfs het wapen van keizer Karel V te herkennen. Rond 1600 werd het oorspronkelijk kortere huis naar achteren uitgebouwd.
De wereldberoemde drijvende kelder
Het meest bijzondere onderdeel van het huis is de 'drijvende kelder': een waterdichte gemetselde bak van ongeveer 3 bij 3 bij 2 meter die letterlijk op het grondwater drijft. Het zeewater van de Zuiderzee kwam tot hier Edam binnen, en door de getijdenwerking schommelde het grondwaterpeil voortdurend. Doordat de kelderbak vrij kon meebewegen, liep hij nooit onder water. Volgens de overlevering bouwde een zeekapitein huis en kelder, en nam hij zo nu en dan plaats in de wiebelende kelder om zich weer even op zee te wanen. Het is de enige publiek toegankelijke drijvende kelder van Nederland.
Van koopmanshuis tot museum
In 1893 werd het sterk verwaarloosde pand openbaar geveild nadat de laatste eigenaar was overleden. Omdat sloop dreigde, kocht de gemeente Edam het huis aan - al moest zij daarvoor een lening afsluiten. Het werd gerestaureerd door de beroemde architect P.J.H. Cuypers, bekend van het Rijksmuseum en het Centraal Station in Amsterdam. In 1895 opende het Steenen Coopmanshuys als stadsmuseum. Samen met het naastgelegen voormalige stadhuis vormt het vandaag het Edams Museum, het oudste museum van Noord-Holland ten noorden van het IJ.
Het comptoirke: de oorsprong van 'kantoor'
De voorkamer van het huis diende als winkel en ontvangstruimte. Van daaruit leidde een steil trapje naar het 'comptoirke', het kleine opkamertje waar de koopman zijn boekhouding bijhield. Van dat woord stamt ons moderne Nederlandse woord 'kantoor' af. Het zorgvuldig bewaarde zeventiende-eeuwse interieur maakt nog altijd voelbaar hoe een rijke Edamse handelaar eeuwen geleden woonde en werkte.
Praktische tips voor je bezoek
- Adres: Damplein 8, op twee minuten lopen van de Kaaswaag en de Grote Kerk
- Het pand is een rijksmonument en herbergt het Edams Museum
- Vergeet niet de unieke drijvende kelder te bekijken, de enige publiek toegankelijke van Nederland
- Openingstijden: doorgaans dinsdag t/m zondag (controleer de actuele tijden)
- Combineer je bezoek met de portretten van de 'drie mirakelen', waaronder de reuzin Trijntje Keever
